Kar yağışıyla birlikte balık tezgâhlarında sıkça duyulan “Balığın kulağına kar suyu kaçtı” sözü, hem mutfak kültüründe hem de dilimizde özel bir yere sahip. Balıkçıların dilinde bu ifade, deniz suyunun kar suları ile soğuduğu, balığın en yağlı ve lezzetli olduğu zamanların başladığını anlatıyor.
Uzman balıkçılar, özellikle hamsinin bu dönemde yağlanarak sofralara daha lezzetli geldiğini, soğuyan suyla birlikte balığın hareketlerinin yavaşladığını ve avlanmanın kolaylaştığını belirtiyor. Halk arasında ise bu durum, “Hamsinin kulağına kar suyu kaçtı, şimdi tam zamanı” cümleleriyle ifade ediliyor.
Dil uzmanları, deyimin günlük yaşamda ikinci bir anlamda daha kullanıldığına dikkat çekiyor. “Kulağına kar suyu kaçmak” deyimi, sözlüklerde “rahatını bozan, tedirgin eden bir haber işitmek, sıkışık bir duruma düştüğünü fark etmek” şeklinde tanımlanıyor. Böylece Karadeniz’in soğuk suları, hem balıkçıların ağzında lezzetin habercisi, hem de Türkçede tedirginlik ve uyanıklık çağrıştıran bir deyimin kaynağı haline geliyor.
Halk arasında sıkça duyulan “balığın / hamsinin kulağına kar suyu kaçması” ifadesi, hem balıkçılık jargonunda hem de günlük dilde kullanılan ilginç bir deyim. Peki bu söz aslında neyi anlatıyor?
Balıkçının Dilinde: Deniz Soğudu, Balık Yağlandı
Balıkçılara göre “hamsinin (balığın) kulağına kar suyu kaçması”, havaların iyice soğuduğu, karların eriyerek denize karıştığı ve deniz suyunun belirgin şekilde soğuduğu dönemi anlatıyor.
Bu dönemde:
- Deniz suyu sıcaklığı düşüyor,
- Hamsi ve bazı pelajik türler daha yağlı ve lezzetli hale geliyor,
- Balık, soğuk su nedeniyle kısmen “sersemleyip” daha kolay avlanabilir bir duruma geliyor.
Bu yüzden balıkçılar, “Hamsinin kulağına kar suyu kaçtı” derken aslında şunu söylüyor:
“Deniz iyice soğudu, hamsi şimdi en lezzetli, en yağlı zamanında.”
Yani bir kişi hakkında arkadan bir plan çevriliyorsa ve o kişi bunu bir yerden duyup şüphelenmeye başlıyorsa, onun için “kulağına kar suyu kaçtı” deniyor.
