Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) hayvansal üretim istatistiklerine göre Kastamonu’da kayıtlı eşek varlığı 1.270 baş. Türkiye genelinde ise eşek sayısı uzun yıllardır hızlı düşüşte; 2023 itibarıyla ülke toplamı 74 bin 704 olarak kaydedildi.
Not: TÜİK, eşek varlığını il bazında yayımlıyor; ilçe bazında resmi eşek sayısı kamuya açık tablolarda paylaşılmadığı için Cide’ye özel net rakam verilemiyor. Bu nedenle değerlendirmeler Kastamonu toplamı ve sahadaki gözlemler üzerinden yapıldı.
Cide’de kırsal hayatın “görünmeyen emekçisi”
İl genelinde kayda geçen 1.270 eşeğin önemli bir bölümünün kırsal ilçelerde olduğu belirtilirken, Cide’nin özellikle dağ ve orman köylerinde eşeğin hâlâ günlük yaşamın bir parçası olduğu görülüyor. Engebeli arazi şartları, dar patikalar ve taşıma ihtiyacı nedeniyle eşek; fındık, odun, yem ve tarla ürünlerinin taşınmasında hâlâ pratik bir yardımcı.
“Eskiden her evde vardı, şimdi sayılı kaldı”
Cide köylerinde konuştuğumuz üreticiler, bir zamanlar hemen her hanede eşek bulunduğunu, bugün ise sayının belirgin biçimde azaldığını söylüyor. Yaşlı üreticiler eşeğin “kırsalda en dayanıklı yardımcı” olduğunu anlatırken, genç nüfusun azalması ve alternatif araçların yaygınlaşmasıyla bu kültürün de kaybolma riski taşıdığına dikkat çekiyor.
Cide’nin coğrafyası eşeği neden yaşatıyor?
Cide’de bazı köy yolları hâlâ dik yamaçlar, orman içi geçişler ve dar arazi şeritlerinden oluşuyor. Traktörün giremediği, motosikletin riskli olduğu yerlerde eşek;
- yük taşıma,
- orman-köy hattı ulaşım,
- kısa mesafe tarla işleri
gibi sokaktaki gündelik ihtiyacı karşılamayı sürdürüyor.
Türkiye’de neden bu kadar azaldı?
Uzmanlara göre Türkiye’de eşek sayısındaki sert düşüşün temel nedenleri:
- Tarımda makineleşme (traktör, römork, ATV, motosiklet),
- Kırsal nüfusun azalması ve yaşlanması,
- Hayvancılığın ekonomik sürdürülebilirliğinin zorlaşması,
- Yük taşımada yeni araçların ucuzlaması ve yaygınlaşması.
Sonuç olarak eşek, birçok yerde ihtiyaç olmaktan çıkıp “nostaljik bir kırsal hatıra” haline geliyor.
Cide’de bir değer daha sessizleşiyor
Eşeğin Cide’deki varlığı bugün hâlâ hissedilse de sayının her yıl azalması, sadece bir hayvan türünün değil, kırsal yaşam tarzının ve üretim kültürünün de yavaş yavaş geri çekildiğini gösteriyor. Köylüler, “eşek azalırsa köyün işi de zorlaşır” diyerek hem pratik faydayı hem de kültürel anlamı aynı cümlede topluyor.
