Çanakkale Savaşları, Türk milletinin bağımsızlık ve vatan sevgisinin en güçlü şekilde tezahür ettiği destansı bir mücadeledir. Bu savaşta, Anadolu’nun dört bir yanından gelen kahramanlar canlarını feda etmişlerdir. Kastamonu ili de bu kahramanlık destanında önemli bir yer tutmaktadır.
Kastamonu’nun Şehit Sayısı:
Resmi kayıtlara göre, Kastamonu ili Çanakkale Savaşları’nda 2.425 şehit vermiştir. Bu sayı, Kastamonu’yu en çok şehit veren iller arasında üst sıralara taşımaktadır.
En Fazla Şehit Veren Köy:
Kastamonu’nun Araç ilçesine bağlı Güzlük Köyü, 25 şehit ile en fazla kayıp veren köy olarak kaydedilmiştir. Bu durum, köy halkının vatan savunmasındaki fedakârlığını göstermektedir.
Çanakkale Türküsü ve Kastamonu:
“Çanakkale içinde vurdular beni” dizeleriyle başlayan ve Çanakkale Türküsü olarak bilinen ağıtın, Kastamonu kaynaklı olduğu belirtilmektedir. Bu da Kastamonu’nun savaşta verdiği kayıpların halk arasında derin izler bıraktığını göstermektedir.
Çanakkale Savaşı’nda En Fazla Şehit Veren İl: Kastamonu
Tarihin en kanlı savaşlarından biri olarak kayıtlara geçen Çanakkale Savaşları’nda, Osmanlı topraklarından yüzbinlerce asker vatan savunması için cepheye gitti. Resmi kayıtlara göre savaşta 56 bin 643 Türk askeri şehit olurken, toplam zayiat 251 bin 309 kişiye ulaştı.
Çanakkale Savaşı’nda en fazla şehit veren il Kastamonu oldu. 2.425 şehit ile Kastamonu, savaşta en büyük bedeli ödeyen şehir olarak kayıtlara geçti. Onu sırasıyla Bursa (3.737), Balıkesir (2.779), Konya (2.683), Denizli (2.195) ve Manisa (2.174) takip etti.
Anadolu’nun dört bir yanından gelen kahramanlar, vatan uğruna canlarını feda ederken, Kastamonu’nun bu büyük fedakârlığı Çanakkale Zaferi’nin destanlaşan hikâyelerinden biri olarak tarihteki yerini aldı.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Cide’nin de bulunduğu Kastamonu ve çevresi, birçok kahraman asker ve kumandan yetiştirmiştir. Bu kahramanlar, özellikle Çanakkale Savaşları gibi önemli olaylarda büyük başarılar göstermiştir. Cide’nin tarihi ve askeri geçmişiyle tanınan bazı önemli şahsiyetler şunlardır:
1. Cevdet Paşa (Ahmet Cevdet Paşa)
Ahmet Cevdet Paşa, Osmanlı Devleti’nin önemli devlet adamlarından biri olup aynı zamanda hukukçu, tarihçi ve şairdir. Cevdet Paşa, Tanzimat dönemi reformlarının önemli figürlerinden biriydi. Hukuk alanında büyük katkılar sağlamış ve Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecinde önemli rol oynamıştır. Cevdet Paşa, aynı zamanda Osmanlı Tarihi adlı eserini yazmıştır ve bu eser, Osmanlı tarihine dair önemli bir kaynaktır. Ahmet Cevdet Paşa, Cide’den gelen önemli bir isim olarak tarihe geçmiştir.
2. Sadık Bey
Sadık Bey, Cide’nin en bilinen askerlerinden biridir. 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’na hizmet etmiş, özellikle Rus İmparatorluğu’na karşı savaşlarda önemli başarılar elde etmiştir. Osmanlı’nın askeri bürokrasisinde ve mücadelelerinde görev almış bir kumandandır.
3. Osmanlı Subayları ve Çanakkale Kahramanları
Çanakkale Savaşı’nda, Cide’den çok sayıda asker ve subay gönüllü olarak cepheye gitmiştir. Bu kahramanlar, Cide halkının vatanseverliğini ve milliyetçi ruhunu göstermektedir. Cide, savaş sırasında gösterdiği kahramanlıkla büyük takdir toplamıştır. Bu dönemde Cide’den giden askerlerin çoğu, cephede şehit olmuştur.
4. Ali Rıza Paşa
Ali Rıza Paşa, Osmanlı İmparatorluğu’nun önemli askeri liderlerinden biridir. Sultan Abdülhamid’in döneminde çok önemli görevler üstlenmiştir. Ayrıca Meclis-i Vükela (Osmanlı İmparatorluğu Bakanlar Kurulu) üyesi olarak da görev yapmıştır. Ali Rıza Paşa’nın Cide ile olan bağlantıları kesin olmamakla birlikte, Cide halkı arasında saygı duyulan önemli isimlerden biridir.
5. Cide’nin Yerel Kahramanları ve Gönüllüler
Cide’nin yerel kahramanları, özellikle Çanakkale Savaşları sırasında gönüllü olarak cepheye gitmiş ve burada canlarını feda etmiştir. Bu isimler, genellikle yerel şehitliklerde ve Cide’nin tarihine dair anlatılan destanlarda anılmaktadır. Ancak bu kahramanların çoğunun isimleri zamanla unutulmuş olsa da, Cide halkının bu kahramanlık ruhu hala yaşamaktadır.
Cide’nin Kahramanlık Mirası
Cide’nin kahramanlık geçmişi, köylerinde hala hatırlanmakta ve Çanakkale şehitlikleri gibi yerel anıtlarla günümüze taşınmaktadır. Bu kahramanlar, vatan sevgisi ve fedakârlıklarıyla Osmanlı Devleti’nin varlığını sürdürmesinde büyük rol oynamışlardır.
Cide halkının, Osmanlı döneminde gösterdiği kahramanlık ve fedakârlık, sadece Osmanlı dönemini değil, Türkiye Cumhuriyeti‘nin ilk yıllarında da hatırlanmakta ve anılmaktadır.
Kaynak: Milli Savunma Bakanlığı (MSB) Arşiv Müdürlüğü’nün Çanakkale Şehitleri Listesi [PDF]
Sonuç:
Kastamonu’nun Çanakkale Savaşları’nda verdiği yüksek şehit sayısı, ilin vatanseverliğini ve fedakârlığını göstermektedir. Bu kahramanlık, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesindeki kararlılığının bir yansımasıdır.
