Kastamonu’nun Cide ilçesine özgü geleneksel lezzetlerden biri olan Düğün Helvası, yalnızca bir yiyecek değil; geçmişten günümüze uzanan güçlü bir kültürel mirasın taşıyıcısı olarak dikkat çekiyor. Mutlu ve Ören tarafından International Journal of Contemporary Tourism Research dergisinde yayımlanan 2024 tarihli akademik çalışmada, Düğün Helvası’nın öğrenilme süreci, yapım geleneği, özel günlerle olan bağı ve kültürel değeri ayrıntılı biçimde ele alındı.
Düğün Helvası Nasıl Öğrenildi, Kimden Aktarıldı?
Araştırmaya katılan tüm katılımcılar, Cide’de doğup büyüdüklerini ve ilçenin yerlisi olduklarını ifade ediyor. Düğün Helvası’nın yapımını ise çocukluk yıllarında, çoğunlukla annelerinden ve büyüklerinden görerek öğrendiklerini belirtiyorlar. Helvanın hazırlanışı, dağıtımı ve özel günlerdeki yeri, kuşaktan kuşağa sözlü ve uygulamalı aktarım yoluyla günümüze ulaşıyor.
Katılımcıların ifadelerine göre bu gelenek özellikle Cide’nin Tarakçı, Sipahi, Denizkonak ve Sırakaya gibi köylerinde uzun yıllar boyunca yaşatılmış. Günümüzde özel günlerde yapılma sıklığı azalmış olsa da, bazı ailelerin evlerinde bu geleneği sürdürdüğü belirtiliyor. Araştırma, Düğün Helvası’nın en az üç kuşaklık, yaklaşık 300 yıllık bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Sadece Bir Tatlı Değil, Bir Ritüel
Düğün Helvası, adından da anlaşılacağı üzere en çok nişan törenleri için hazırlanıyor. Erkek tarafının kız evine nişana giderken helvayı götürmesi, helvanın üzerine para konularak sunulması, Cide’ye özgü önemli bir gelenek olarak öne çıkıyor.
Bunun yanı sıra helva, “ziyirat günü” olarak adlandırılan bayram arifelerinde de yapılırdı. Mezarlık ziyaretleri sonrası helva kesilir, paylaşılır; akşam saatlerinde ise teneke çalarak dolaşan çocuklara küçük parçalar halinde dağıtılırdı. Bu yönüyle Düğün Helvası, hem paylaşım kültürünü hem de toplumsal dayanışmayı simgeleyen bir ritüel olarak değerlendiriliyor.
Düğün Helvası’nın Malzemeleri ve Geleneksel Reçetesi
Araştırmada aktarılan bilgilere göre Düğün Helvası’nın temelinde yokluk dönemlerinin yaratıcılığı yatıyor. Eskiden evlerde şeker bulunmadığı için tatlandırıcı olarak pekmez kullanılıyor, un olarak ise çoğunlukla mısır unu, bazen de mısır ve buğday unu karışımı tercih ediliyordu. Helvanın vazgeçilmez tamamlayıcısı ise ceviz.
Geleneksel Düğün Helvası Malzemeleri:
- 3 kg mısır unu
- 1 kg buğday unu
- 2 kg pekmez (yoğurma için ayrıca bir miktar)
- ½ kg iri kırılmış ceviz içi
Yapım Aşaması: Emek ve Ustalık İşi
Helva, meşe odunu közünde, bakır tavada hazırlanır. Unlar uzun süre kavrulur, ceviz eklenir ve renk ile koku kontrolü sürekli yapılır. Ayrı bir kapta kaynatılan pekmez, kavrulan un karışımına eklenir ve sıcak sıcak yoğrulur. Yoğurma sırasında ellerin yanmaması için pekmeze batırılarak işlem yapılır.
Şekillendirme aşamasında helva soğumadan küçük toplar haline getirilir ve pekmeze batırılmış kahve fincanı ile damga vurulur. Düğünlerde dağıtılacak helva ise büyük bir tabakta hazırlanır, ortasına para takılması için tahta çubuk yerleştirilir ve tören boyunca masalarda dolaştırılır.
Somut Olmayan Kültürel Miras Olarak Düğün Helvası
Araştırmanın sonuç bölümünde, yerel yemeklerin yalnızca beslenme ihtiyacını değil, aynı zamanda toplumun kültürel kimliğini yansıttığı vurgulanıyor. UNESCO’nun da altını çizdiği somut olmayan kültürel miras kapsamında Düğün Helvası; gelenek, ritüel, sözlü aktarım ve toplumsal hafıza unsurlarını bir arada barındırıyor.
Ancak günümüzde Düğün Helvası’nın yapımının giderek azaldığı, tanınırlığının düştüğü de araştırmanın önemli bulguları arasında yer alıyor. Bu nedenle helvanın korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için tanıtım faaliyetlerinin artırılması gerektiği belirtiliyor.
Cide İçin Bir Değer, Turizm İçin Bir Fırsat
Araştırmaya göre Düğün Helvası’nın coğrafi işaret alması, Cide’nin tanınırlığını artırabilecek önemli bir adım olarak görülüyor. Ayrıca bu geleneksel lezzetin:
- Yöresel restoran menülerinde yer alması
- Festivallerde ve özel günlerde sunulması
- Sosyal medya ve yerel etkinliklerle tanıtılması
hem yerel ekonomiye katkı sağlayacak hem de Cide’nin kültürel kimliğini güçlendirecektir.
Cide’ye özgü Düğün Helvası, geçmişten günümüze uzanan derin bir kültürel miras olarak varlığını sürdürüyor. Ancak bu mirasın yaşaması, onu bilen ve yapanların desteklenmesine, genç kuşaklara aktarılmasına ve daha geniş kitlelerle buluşturulmasına bağlı. Düğün Helvası, sadece bir tatlı değil; Cide’nin hafızası, emeği ve kültürel kimliğidir.
